Pam mae’n bwysig
Pam mae cymorth AI teg yn bwysig i Gymru
Busnesau bach yw’r rhan fwyaf o economi Cymru. Gallai eu helpu i roi AI ar waith fod o fudd i’w perchnogion, i’w staff ac i Gymru gyfan.
I economi Cymru
Mwy o allbwn i Gymru
Os bydd Cymru’n dal i fyny â chyfradd mabwysiadu AI y DU erbyn 2030, gallai ennill tua £1.1bn o allbwn ychwanegol dros 2026 i 2035. Mae’r enillion yn codi i tua £326m y flwyddyn erbyn 2035, ac maent yn parhau ar ôl hynny.
TystiolaethAmcangyfrif canolog, wedi’i fesur fel gwerth ychwanegol gros ym mhrisiau 2024. Mae’n ddangosol, nid yn rhagolwg, ac nid yw’n dangos y byddai unrhyw raglen benodol yn cau’r bwlch.
Cyfran fawr i gwmnïau bach
Yn y senario canolog ar gyfer 2035, byddai cwmnïau bach a chanolig yn cael tua 37% o’r holl enillion o AI. Byddai microfusnesau ar eu pen eu hunain yn cael tua 15.5%.
TystiolaethSenario canolog ar gyfer 2035, o fodel economaidd yr adroddiad.
Y rhan fwyaf o fusnesau, a’r rhan fwyaf o’r bobl a gyflogir gan fusnesau
Busnesau bach a chanolig yw 99.3% o fusnesau Cymru. Maent yn cyflogi 714,900 o bobl, sef 62.3% o bawb sy’n gweithio mewn busnesau yng Nghymru. Microfusnesau ar eu pen eu hunain yw 94.6% o’r busnesau.
TystiolaethBusnesau a oedd yn weithredol yng Nghymru yn 2025.
Dal i fyny â gweddill y DU
Yn 2024, ymhlith cwmnïau yng Nghymru â deg neu fwy o weithwyr a oedd yn defnyddio technolegau cynhyrchu digidol, roedd 24.8% yn defnyddio AI. Dyna’r gyfran isaf o bedair gwlad y DU, o’i gymharu â 34.9% yn Lloegr. Roedd y bwlch ar ei ehangaf ymhlith y cwmnïau sy’n arloesi, sy’n awgrymu efallai na fydd codi ymwybyddiaeth ar ei ben ei hun yn ei gau.
TystiolaethArolwg Arloesi’r DU 2025, ffigurau ar gyfer 2024. Mae’r defnydd o AI wedi cynyddu’n gyflym ers hynny, ond y bwlch â Lloegr yw’r canfyddiad mwy parhaol.
Cyfran decach o gyllid y DU
Mae gan Gymru 3.4% o fusnesau’r sector preifat yn y DU, ond enillodd 2.0% o’r arian yng nghystadlaethau Innovate UK sy’n benodol ar gyfer AI. Gallai helpu mwy o gwmnïau yng Nghymru i gyflwyno ceisiadau gynyddu’r gyfran honno, ac mae hynny’n bwysicach bellach gan fod Llywodraeth y DU wedi cyhoeddi £100m i ehangu ei rhaglen BridgeAI.
TystiolaethCofnodion Innovate UK hyd at fis Hydref 2026.
Cyfraniad at gynhyrchiant Cymru
Mae Llywodraeth Cymru wedi gosod nod o haneru’r bwlch cynhyrchiant â’r DU o fewn deng mlynedd. Mae amcangyfrif yr adroddiad yn awgrymu y gallai mabwysiadu AI wneud cyfraniad mesuradwy at allbwn Cymru.
TystiolaethNid yw’r nod cynhyrchiant ei hun yn sôn am AI.
I fusnesau bach
Help gyda thasgau bob dydd
Gall AI ysgwyddo rhan o’r gwaith mewn llawer o swyddi. Mae’r Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol yn disgwyl i AI ategu’r rhan fwyaf o’r galwedigaethau sy’n agored iddo yn hytrach na chymryd eu lle.
TystiolaethMae model yr adroddiad yn rhoi tua 38.7% o gyflogaeth Cymru mewn tasgau sy’n agored i AI. Nid yw bod yn agored i AI yr un peth â cholli swydd.
Cynhyrchiant uwch
Unwaith y bydd AI wedi’i fabwysiadu’n llawn, amcangyfrif canolog y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol yw y bydd yn codi lefel cynhyrchiant y DU 2.3% dros ddegawd. Gallai cwmnïau bach sy’n rhoi AI ar waith gael cyfran o’r enillion hynny.
TystiolaethY Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol, amcangyfrif canolog.
Cystadlu ar sail gyfartal
Nod y Cynllun AI i Gymru yw helpu busnesau bach a chanolig i fabwysiadu AI a chystadlu’n fyd-eang. Yn 2024, roedd cwmnïau yng Nghymru sy’n arloesi yn defnyddio AI yn llawer llai na’r rhai yn Lloegr, 26.3% o’i gymharu â 41.8%. Canfu arolwg yn y DU hefyd fod maint cwmni yn esbonio llawer mwy o’i ddefnydd o AI na’i ranbarth, felly mae cymorth wedi’i gynllunio ar gyfer cwmnïau bach yn bwysig.
TystiolaethArolwg Arloesi’r DU 2025, ac adroddiad NatWest ar fabwysiadu AI, Medi 2026.
Grantiau ar gyfer yr offer rydych yn eu defnyddio
Mae’r rhan fwyaf o offer AI yn cael eu gwerthu fel tanysgrifiadau. Mae grantiau busnes a ariennir gan y Gronfa Twf Lleol mewn o leiaf saith ardal cyngor yn eithrio neu’n cyfyngu ar feddalwedd, tanysgrifiadau a hyfforddiant. Byddai grantiau sy’n talu amdanynt yn galluogi cwmnïau bach i dalu am yr offer y maent yn eu defnyddio.
TystiolaethRheolau grantiau cynghorau a gyhoeddwyd yn 2026, yn y gogledd a’r de.
Cymorth arbenigol, nid digwyddiadau yn unig
Mae Gogledd Iwerddon yn rhoi cymorth ymarferol gan arbenigwyr AI, wedi’i ariannu’n llawn, i fusnesau cymwys, ac mae’r galw wedi bod yn fwy na’r lleoedd sydd ar gael. Yng Nghymru, ar gymorth a aeth y tu hwnt i godi ymwybyddiaeth, fel diagnosis a chymorth ymarferol, y gwariodd rhaglenni cynharach leiaf.
TystiolaethAI Collaboration Centre, Gogledd Iwerddon, a gwerthusiadau o raglenni cynharach yng Nghymru.
Arwyddion cynnar o dwristiaeth yng Nghymru
Llenwodd gweithdai AI ar gyfer busnesau twristiaeth, a ariannwyd gan Lywodraeth Cymru, yn gyflym. Mae un o weinidogion Llywodraeth Cymru wedi dweud bod y busnesau a gymerodd ran wedi gweld cynnydd o 64% ar gyfartaledd yn nhraffig eu gwefannau.
TystiolaethNid yw’r naill ffynhonnell gyhoeddedig na’r llall yn dweud faint o fusnesau y mae hyn yn eu cynnwys na sut y mesurwyd y cynnydd.
Yn rhan o gymunedau Cymru
Microfusnesau sy’n darparu 52.6% o’r gyflogaeth yng Ngheredigion a 51.6% ar Ynys Môn, o’i gymharu â 24.3% yng Nghaerdydd. Mae cymorth sy’n cyrraedd y cwmnïau lleiaf yn cyrraedd llawer o’r economi wledig.
TystiolaethBusnesau a oedd yn weithredol yng Nghymru yn 2025, yn ôl ardal cyngor.
Yn Gymraeg ac yn Saesneg
Yn 2021, roedd 17.8% o bobl yng Nghymru yn gallu siarad Cymraeg, gan godi i 64.4% yng Ngwynedd a 55.8% ar Ynys Môn. Mae Comisiynydd y Gymraeg o’r farn bod llawer o fodelau iaith modern yn gallu ymdrin â’r Gymraeg yn dda, ac mae’n cynghori y dylid eu profi yn Gymraeg cyn eu defnyddio.
TystiolaethCyfrifiad 2021, a datganiad y Comisiynydd ar AI a’r Gymraeg.
Mae’r risgiau’n rhai go iawn hefyd
Ar y llwybr presennol, yr amcangyfrif canolog yw y gallai tua 45,000 o swyddi gael eu disodli yng Nghymru erbyn 2035, cyn i bobl ddod o hyd i waith newydd. Mae’r rhan fwyaf o hynny’n digwydd pa gymorth bynnag a gynigir.
Mae’r risgiau’n pwyso drymaf ar ardaloedd gwledig, ar siaradwyr Cymraeg ac ar y cwmnïau lleiaf. Dyna pam rydym am gael cymorth wedi’i gynllunio ar eu cyfer.
Ble rydym arni
Mae Cymru wedi dechrau gweithredu. Mae ganddi gynllun AI â nod clir ar gyfer busnes, Swyddfa AI, digwyddiadau AI am ddim a gyflwynir ledled Cymru gan M-SParc, parc gwyddoniaeth yng Nghymru, a chymhorthdal hyfforddiant. Mae’r llywodraeth newydd wedi addo dull cenedlaethol mwy cydgysylltiedig.
Nid oes gan y Cynllun AI ei gyllideb ei hun eto, ac nid adroddwyd eto bod unrhyw ran o’r pecyn £2.1m a gyhoeddwyd ym mis Ionawr 2026 i helpu busnesau bach i fabwysiadu AI wedi’i gwario.
Ers mis Ebrill 2022, mae tua 2c ym mhob £1 o arian cyhoeddus a ddyfarnwyd ar gyfer gwaith AI yng Nghymru wedi mynd at helpu busnesau i fabwysiadu AI. Mae Gogledd Iwerddon yn gwario tua phedair gwaith cymaint y pen ar gymorth ymarferol gydag AI i fusnesau ag y mae Cymru wedi’i ymrwymo, ar y dehongliad mwyaf ffafriol i Gymru. Mae’r gymhariaeth yn ddangosol, gan fod y cynlluniau’n wahanol.
I roi syniad o’r raddfa, mae tair blynedd o wariant ar gyfradd Gogledd Iwerddon, tua £13.5m, yn cyfateb i tua 1.2% o’r enillion canolog o £1.1bn. Nid yw hyn yn adenillion ar wariant cyhoeddus, gan nad yw allbwn ychwanegol yr un peth â refeniw treth, ac nid yw model yr adroddiad yn cysylltu gwariant â mabwysiadu.